वैदेशिक रोजगारी : बाध्यता कि विकल्प ?

नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारीको योगदान अस्वीकार गर्न सकिँदैन। लाखौं नेपालीले विदेशमा गरेको श्रमले देशमा वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ रेमिटेन्स भित्र्याइरहेको छ, जसले लाखौं परिवारको जीवन धानिरहेको छ। तर यही यथार्थले अर्को गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ—के नेपाली युवा विदेश अवसरको खोजीमा गइरहेका छन्, वा स्वदेशमा अवसरको अभावले बाध्य भएका छन्?

विश्वव्यापी रूपमा श्रमको आवागमन सामान्य प्रक्रिया हो। सीप, अनुभव र उच्च आम्दानीका लागि मानिसहरू एक देशबाट अर्को देशमा जानु स्वाभाविक मानिन्छ। तर नेपालमा भने वैदेशिक रोजगारी अधिकांश युवाका लागि रहर होइन, आवश्यकता बनेको छ। सीमित रोजगारी, उद्योगधन्दाको अभाव, कृषि क्षेत्रको कमजोर अवस्था र उद्यमशीलताका लागि पर्याप्त वातावरण नहुँदा हजारौं युवाले प्रत्येक वर्ष आफ्नो भविष्य विदेशमा खोज्न बाध्य भइरहेका छन्।

रेमिटेन्सले अर्थतन्त्रलाई टिकाइरहेको भए पनि यसले उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सकेको छैन। विदेशबाट आएको पूँजी उपभोगमा बढी खर्च भइरहेको छ भने उत्पादन, उद्योग र रोजगारी सिर्जनामा अपेक्षित लगानी हुन सकेको छैन। परिणामस्वरूप देश रेमिटेन्समा निर्भर हुँदै गएको छ र दक्ष जनशक्ति निरन्तर बाहिरिँदै गएको छ।

अब समय आएको छ कि वैदेशिक रोजगारीलाई केवल वैदेशिक मुद्रा आर्जनको माध्यमका रूपमा होइन, राष्ट्रिय विकास रणनीतिसँग जोडेर हेरियोस्। विदेशमा आर्जित सीप, अनुभव र पूँजीलाई स्वदेशमा उपयोग गर्ने नीति, लगानीमैत्री वातावरण, सीपमूलक शिक्षा र उत्पादनमुखी उद्योगको विस्तारमा राज्यले प्राथमिकता दिनुपर्छ।

नेपालका युवाले आफ्नो भविष्य निर्माण गर्न विदेश जान पाउनु उनीहरूको अधिकार हो। तर आफ्नै देशमा सम्मानजनक रोजगारी, उद्यम र अवसरको अभावले विदेशिन बाध्य हुनु भने राज्यका लागि चिन्ताको विषय हो।

वैदेशिक रोजगारी समस्या होइन; समस्या अवसरको अभाव हो। जब स्वदेशमै सम्भावनाको ढोका खुल्छ, तब विदेश यात्रा बाध्यता होइन, अनुभव र अवसरको विकल्प बन्नेछ। यही दिशामा राज्य, निजी क्षेत्र र समाज सबैले साझा जिम्मेवारीका साथ अघि बढ्नु आजको आवश्यकता हो।