धर्म फरक होला, संस्कार फरक होलान्, पूजा गर्ने तरिका फरक होला; तर आफ्नो देशप्रतिको माया, पुर्खाप्रतिको सम्मान र मातृभूमिप्रतिको गर्व कहिल्यै फरक हुँदैन।
नेपाल मेरो लागि केवल एउटा भूगोल होइन, मेरो इतिहास हो, मेरो पहिचान हो र मेरो पुर्खाले आफ्नो योगदानबाट सिँचेको गौरवशाली धरोहर हो। म मुस्लिम परिवारमा जन्मिएको व्यक्ति हुँ। मेरो धार्मिक आस्था इस्लाममा छ, तर मेरो राष्ट्रिय पहिचान नेपाली हो। मलाई आफ्नो धर्मप्रति जति सम्मान छ, त्यति नै माया र सम्मान आफ्नो देश नेपालप्रति पनि छ।
मलाई गर्व लाग्छ, जब म आफ्नो पुर्खाले नेपालको इतिहासमा पुर्याएको योगदान सम्झन्छु। त्यो योगदान सम्झिँदा मेरो छाती गर्वले चौडा हुन्छ। किनकि पुर्खाले देशका लागि गरेको योगदान कुनै एउटा धर्म, जात वा समुदायको सीमाभित्र बाँधिने विषय होइन। देशका लागि गरिएको असल कर्म सम्पूर्ण राष्ट्रको साझा सम्पत्ति हो। इतिहासमा पुर्खाले छोडेको योगदानलाई सम्झनु भनेको आफ्नो जरा चिन्नु हो, आफ्नो पहिचान बुझ्नु हो र आउने पुस्तालाई गौरवपूर्ण इतिहास हस्तान्तरण गर्नु हो।
म सधैँ एउटा कुरा मनन गर्छु— देश कसैको धर्मले सानो वा ठूलो हुँदैन, देशप्रतिको योगदान, जिम्मेवारी र प्रेमले मानिसको राष्ट्रिय चेतना बलियो बनाउँछ।
नेपाल बहुधार्मिक, बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो। यही विविधता नेपालको सुन्दरता हो। यहाँ हिमाल, पहाड र तराईका मानिसले आ–आफ्ना भाषा, संस्कृति, परम्परा र धार्मिक आस्था बोकेर पनि एउटै राष्ट्रिय पहिचानमा आफूलाई नेपाली भन्न पाउँछन्। मेरो विचारमा यही नेपाली हुनुको वास्तविक गौरव हो। म मुस्लिम हुँ भन्दैमा दशैँ–तिहारसँग मेरो भावनात्मक सम्बन्ध हुनै सक्दैन भन्ने होइन। म फरक धर्म मान्छु भन्दैमा आफ्नो देशको संस्कृति र परम्पराप्रति माया राख्न पाउँदिनँ भन्ने पनि होइन।
दशैँ र तिहार नेपाली समाजका महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हुन्। यी पर्वले परिवारलाई जोड्छन्, टाढिएका आफन्तलाई नजिक ल्याउँछन्, मनमा सद्भाव जगाउँछन् र समाजमा आपसी सम्बन्धलाई नवीकरण गर्ने अवसर दिन्छन्। यी पर्वको सुन्दरता केवल टीका, जमरा, देउसी–भैलो वा दीपावलीमा मात्र सीमित छैन; यसको वास्तविक सुन्दरता मानिसबीचको आत्मीयता, सद्भाव, सम्मान र खुसी बाँड्ने संस्कारमा पनि छ।
बाल्यकाल सम्झिँदा आज पनि मन भावुक हुन्छ। गाउँघरमा दशैँ आउनुअघिदेखि नै छुट्टै उत्साह हुन्थ्यो। नयाँ लुगा लगाउने रहर, साथीभाइसँग खेल्ने उमङ्ग, गाउँभरि छाउने चहलपहल, आफन्तको भेटघाट र चाडपर्वको रमाइलो वातावरणले बालमनलाई बेग्लै खुसी दिन्थ्यो। तिहारमा घरआँगन उज्यालो हुन्थ्यो, देउसी–भैलोको आवाजले गाउँ गुञ्जिन्थ्यो र मानिसहरू एकअर्काको घरमा पुगेर खुसी साटासाट गर्थे। ती दिनहरूमा जीवनका आवश्यकता थोरै थिए होलान्, तर मनभित्रको खुसी र सम्बन्धको न्यानोपन निकै ठूलो थियो।
समय बदलियो, जिम्मेवारी बढ्यो र जीवनले मलाई परदेशसम्म ल्याइपुर्यायो। आज म इजरायलमा बस्दै गर्दा पनि नेपाली चाडपर्वको आगमनसँगै मन भने आफ्नै गाउँघर, बाल्यकाल र ती पुराना सम्झनातिर फर्किन्छ। विदेशमा जीवन चलाउन काम गर्नुपर्छ, जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ र भविष्यका लागि संघर्ष गर्नुपर्छ। तर चाडपर्व आउँदा मनले ती सबै व्यस्तताबीच आफ्नै देशको माटो, परिवारको आत्मीयता र गाउँघरको वातावरण खोज्न थाल्छ।
नेपालमा हुँदा सामान्य लाग्ने धेरै कुराको महत्व परदेशमा पुगेपछि मात्र गहिरोसँग महसुस हुँदो रहेछ। घरनजिकै सुनिने चाडपर्वका आवाज, आफन्तसँगको भेटघाट, साथीभाइसँगको हाँसो, गाउँको बाटो र बाल्यकालमा बिताएका क्षणहरू परदेशमा बसेर सम्झिँदा अमूल्य सम्पत्ति जस्तै लाग्छन्। कहिलेकाहीँ मनले सोध्छ— समयसँगै हामी कति टाढा आइपुग्यौँ, तर हाम्रो मन किन अझै त्यही पुरानो गाउँको आँगनमा अड्किरहेको छ?
परदेशमा चाडपर्व मनाउनुको अर्थ पनि अलि फरक हुन्छ। यहाँ हामी नेपालीहरू आफ्नो काम र व्यस्तताबीच समय निकालेर भेला हुन्छौँ, एकअर्कालाई शुभकामना दिन्छौँ, सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्छौँ र आफ्नो भाषा, कला तथा परम्परालाई जीवन्त राख्ने प्रयास गर्छौँ। यस्तो जमघटमा मलाई लाग्छ— हामी केवल पर्व मनाइरहेका हुँदैनौँ, हामी आफ्नो देशसँगको सम्बन्धलाई फेरि एकपटक बलियो बनाइरहेका हुन्छौँ। हामी आफ्ना सन्तान र नयाँ पुस्तालाई पनि नेपाल के हो, नेपाली संस्कृति के हो र विविधताबीच एकता कसरी कायम गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा व्यवहारबाट सिकाइरहेका हुन्छौँ।
आजको परिवेशमा यो भावना झन् महत्वपूर्ण बनेको छ। सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक बहसमा कहिलेकाहीँ धर्म, जात र समुदायका नाममा विभाजनका आवाज सुनिन्छन्। फरक आस्था राख्ने मानिसलाई पराइ ठान्ने प्रवृत्तिले हाम्रो साझा नेपाली पहिचानलाई कमजोर बनाउन सक्छ। तर मेरो विश्वास छ— हामीले एकअर्काको आस्थालाई सम्मान गर्न सिक्यौँ भने विविधता विभाजनको कारण होइन, राष्ट्रिय एकताको आधार बन्न सक्छ।
म अरूलाई आफ्नो धर्म छोड्न वा आफ्नो परम्परा त्याग्न आग्रह गर्दिनँ। बरु म चाहन्छु, हरेक नेपालीले आफ्नो धर्म र संस्कृतिको सम्मान गर्दै अरूको धर्म र संस्कृतिलाई पनि उत्तिकै सम्मान गरोस्। हिन्दूले मुस्लिमलाई, मुस्लिमले हिन्दूलाई, बौद्धले इसाईलाई र इसाईले अरू समुदायलाई सम्मान गर्न सक्ने वातावरण नै हाम्रो समाजको वास्तविक शक्ति हो। चाडपर्वको खुसी कुनै एउटा समुदायमा सीमित हुनु हुँदैन; त्यसले छिमेकीको घरसम्म आत्मीयता पुर्याउन सक्नुपर्छ।
मेरो लागि दशैँ–तिहारप्रतिको आत्मीयता आफ्नो धार्मिक आस्थासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने विषय होइन। यो मेरो जन्मभूमिको संस्कृति, मेरो बाल्यकालका सम्झना र मेरो समाजसँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्ध हो। म आफ्नो धर्म मान्दै नेपाली संस्कृतिको सम्मान गर्न सक्छु। आफ्नो आस्थामा दृढ रहँदै अरूको खुसीमा सहभागी हुन सक्छु। किनकि सम्मान गर्नका लागि एउटै आस्था हुन आवश्यक छैन, एउटा असल मन भए पुग्छ।
मलाई आफ्नो पुर्खाको योगदानप्रति गर्व छ। तर पुर्खाको इतिहासमा गर्व गर्नुको वास्तविक अर्थ केवल विगतको प्रशंसा गर्नु होइन। उहाँहरूले छोडेको सद्भाव, देशप्रतिको जिम्मेवारी र समाजका लागि केही गर्ने भावना आजको जीवनमा उतार्नु पनि हो। यदि हामी पुर्खाको नाममा गर्व गर्छौँ, तर आफ्नै व्यवहारमा विभेद गर्छौँ भने त्यो गर्व अधुरो हुन्छ। यदि हामी देशलाई माया गर्छौँ, तर आफ्नै देशका नागरिकलाई धर्म र जातका आधारमा फरक व्यवहार गर्छौँ भने त्यो देशप्रेम पनि अपूरो हुन्छ।
आज म परदेशमा बसेर नेपाललाई सम्झिरहेको छु। मेरो शरीर इजरायलमा भए पनि मेरो मनमा नेपालको माटो, मेरो पुर्खाको इतिहास र बाल्यकालका सम्झनाहरू जीवित छन्। दशैँ–तिहार आउँदा मेरो मन भावुक हुन्छ, किनकि ती पर्वसँग मेरा जीवनका सुन्दर क्षणहरू गाँसिएका छन्। ती सम्झनाले मलाई आफ्नो विगतसँग जोड्छन्, वर्तमानको जिम्मेवारी सम्झाउँछन् र भविष्यप्रति आशावादी बनाउँछन्।
म चाहन्छु, मेरो देशमा कुनै पनि नेपालीले आफ्नो धर्मका कारण आफूलाई दोस्रो दर्जाको नागरिक ठान्न नपरोस्। कुनै पनि व्यक्तिले आफ्नो जात वा आस्थाका कारण आफ्नो राष्ट्रिय पहिचान प्रमाणित गरिरहन नपरोस्। हरेक नेपालीले समान सम्मान, समान अवसर र सुरक्षित भविष्यको अनुभूति गर्न सकोस्। हामीले खोजेको नेपाल त्यही हो— जहाँ फरक धर्मका मानिस एउटै चाडको खुसीमा मुस्कुराउन सकून्, फरक संस्कृतिका मानिस एउटै राष्ट्रिय झण्डामुनि गर्वका साथ उभिन सकून् र फरक विचार भएका मानिस पनि एकअर्काको सम्मान गर्न सकून्।
अन्त्यमा, म यति भन्न चाहन्छु— मेरो धर्म इस्लाम हो, मेरो राष्ट्रियता नेपाली हो र मेरो पुर्खाको इतिहासप्रतिको गर्व मेरो आत्मसम्मानको एउटा महत्वपूर्ण हिस्सा हो। म आफ्नो धर्मलाई सम्मान गर्छु, अरूको धर्मलाई पनि सम्मान गर्छु। म आफ्नो संस्कृतिलाई माया गर्छु, अरूको संस्कृतिको सुन्दरतालाई पनि स्वीकार गर्छु। दशैँ–तिहार आउँदा म आफ्नो बाल्यकाल सम्झन्छु, आफ्नो गाउँ सम्झन्छु र आफ्नो देश सम्झन्छु। ती सम्झनाले मलाई बारम्बार एउटै कुरा सिकाउँछन्— हामी सबैका बाटा फरक हुन सक्छन्, तर हाम्रो देशप्रतिको माया एउटै हुन सक्छ।
नेपाल मेरो पुर्खाको इतिहास हो, मेरो वर्तमानको पहिचान हो र मेरो भावी पुस्ताको आशा हो।
धर्मले हाम्रो आस्था चिनाउँछ, संस्कृतिले हाम्रो परम्परा चिनाउँछ, तर देशप्रतिको प्रेमले हामीलाई एउटै नेपाली पहिचानमा जोड्छ।
बडा दशै 2083 को अबसरमा सम्पुर्ण नेपालीहरुमा सुख , शान्ति , सम्बृद्धि को साथै उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दै आपसि सद्भभाब , मेलमिलाप र भाईचाराको सम्बन्ध सधै प्रगाढ बनोस बिजया दशमीको हार्दिक शुभकामना ब्यक्त गर्दछु ।
जय नेपाल! 🇳🇵
अलि महम्मद मिया
गोर्खा ( हाल इजरायल )
