-नवीसञ्चार सम्वाददाता
काठमाडौँ ।  युनेस्को  क्षेत्रीय कार्यालय ब्याङ्ककले २०२५ को एसिया-प्रशान्त सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण पुरस्कारका विजेताको घोषणा गरेको छ। यस वर्ष चीन, भारत, जापान, मलेसिया, नेपाल र भानुआटु गरी ६ देशका १० उत्कृष्ट परियोजनालाई पुरस्कृत गरिएको छ।

नेपालका लागि, निम्नलिखित दुई परियोजनाले प्रतिष्ठित अवार्ड अफ मेरिट (Award of Merit) प्राप्त गरेका छन्:

अवार्ड अफ मेरिट (Award of Merit)

ज्येष्ठ वर्ण महाविहार संरक्षण परियोजना, ललितपुर, नेपाल

निर्णायक मण्डल (Jury) को प्रशंसा पत्र:

“१७औँ शताब्दीको मध्यमा स्थापित ज्येष्ठ वर्ण महाविहारको संरक्षणले नेपालको नेवार बौद्ध समुदायका लागि गहिरो धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको यस स्थलको जीर्णोद्धार र पुनर्निर्माणको निकै सोचविचारपूर्ण प्रयासलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। २०७२ को भूकम्पअघि नै यो संरचना निकै जीर्ण अवस्थामा पुगिसकेको थियो। यसको संरक्षण प्रक्रियामा अभिलेखीय अनुसन्धान, संरचनात्मक मर्मत, पुरातात्विक प्रभाव मूल्याङ्कन र विस्तृत संरक्षण योजना सहितको समग्र दृष्टिकोण अपनाइएको थियो, जसले यस स्थलको दीर्घकालीन कार्यक्षमता र उत्थानशीलतामा योगदान पुर्‍यायो। विशेष गरी, यस परियोजनाले महाविहारलाई एक ‘जीवन्त सम्पदा’ (Living Heritage) को रूपमा सुरक्षित राखेको छ। संरक्षण कार्य जारी रहँदा पनि यहाँका दैनिक अनुष्ठानहरू निर्वाध रूपमा सञ्चालन हुनु र मुख्य पवित्र तत्वहरूको जगेर्ना गरिनुले यसलाई सामुदायिक आस्थाको जीवन्त केन्द्रको रूपमा कायम राखेको छ।”

दिगो विकासका लागि विशेष मान्यता सहितको ‘अवार्ड अफ मेरिट’

(Award of Merit with Special Recognition for Sustainable Development)

लोवो ङिफुक नाम्डोल नोर्बुलिङ गुम्बा संरक्षण परियोजना, मुस्ताङ, नेपाल

निर्णायक मण्डल (Jury) को प्रशंसा पत्र:

लोवो ङिफुक नाम्डोल नोर्बुलिङ गुम्बाको संरक्षणले तिब्बती पठारको विशेषता बोकेको संवेदनशील माटोको वास्तुकला (Earthen Architecture) लाई सुरक्षित गरेको छ, जुन जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो वर्षाको जोखिममा रहेको छ। ५०० वर्ष पुरानो यो गुम्बा परिसर त्यहाँ बसोबास गर्ने लामा/भिक्षुहरूद्वारा निर्मित र विस्तारित गरिएको हो, जसले तिब्बती बौद्ध गुम्बा वास्तुकला र मुस्ताङ उपत्यकाको प्राचीन गुफा–संस्कृतिको विशिष्ट संगमलाई प्रस्तुत गर्दछ। यस परियोजनामा स्थानीय गुम्बा समुदायका दक्ष कलाकार एवं निर्माणकर्ताहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता रहेको छ, जसले परम्परागत निर्माण ज्ञानलाई संरक्षण प्रक्रियाको केन्द्रमा राखेका छन्। भूकम्पपछिको चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा कार्यान्वयन गरिएको यो दिगो हस्तक्षेप, स्थलको आध्यात्मिक महत्त्वलाई सम्मान गर्दै आधुनिक भूकम्प-प्रतिरोधी प्रविधिहरूको संयोजनका कारण उत्कृष्ट ठहरिएको छ। यसले मर्मतसम्भार र स्थानीय समुदायको अपनत्वलाई प्रोत्साहन गर्दै दीर्घकालीन उत्थानशीलतालाई थप मजबुत बनाएको छ।”