पुस्तक ‘भुम्पा : एक अडान, अनेक प्रश्न’ का लेखक विरेन मगर अब चलचित्रमार्फत पनि शरणार्थी जीवनका कथा र अनुभूति दर्शकमाझ ल्याउँदै

सहयात्री ढकाल /कोलम्बस ओहायो

शरणार्थी जीवन केवल अभाव, विस्थापन र प्रतीक्षाको कथा होइन; यो संघर्ष, सिर्जना, पहिचान र आफ्नै अस्तित्व खोज्ने यात्राको कथा पनि हो। झापाको बेलडाँगी शरणार्थी शिविरमा हुर्किएको यही जीवनका अनुभूति अब साहित्य र चलचित्रमार्फत अभिव्यक्त हुन थालेका छन्। यस यात्रामा लेखक तथा चलचित्रकर्मी विरेन मगरको सिर्जनात्मक प्रयास पनि जोडिएको छ।

विरेन मगरको पुस्तक ‘भुम्पा : एक अडान, अनेक प्रश्न’ ले उहाँको साहित्यिक पहिचानलाई चिनाउँछ। पुस्तकको शीर्षकले नै कुनै अडान, त्यससँग जोडिएका प्रश्न र जीवनका जटिल अनुभूतितर्फ पाठकको ध्यान आकर्षित गर्छ। साहित्यलाई आफ्ना विचार, अनुभव र समाजका प्रश्न अभिव्यक्त गर्ने माध्यम बनाएका मगर अहिले चलचित्र निर्माणमार्फत पनि बेलडाँगीको कथा सुनाउने प्रयासमा छन्।

बेलडाँगी आफैँमा एउटा भूगोल मात्र होइन। यो हजारौँ भुटानी शरणार्थीको विस्थापन, संघर्ष, बाल्यकाल, सपना र सामुदायिक जीवनसँग जोडिएको साझा स्मृति हो। त्यहाँका झुपडी, अस्थायी बस्ती, दैनिक जीवनका कठिनाइ, सांस्कृतिक गतिविधि र नयाँ पुस्ताका आकांक्षाहरूले अनेक कथा बोकेका छन्। ती कथालाई बाहिर ल्याउने माध्यमका रूपमा स्थानीय साहित्य, नाटक र चलचित्रको भूमिका महत्त्वपूर्ण देखिन्छ।

यसै सन्दर्भमा विरेन मगरको लेखन र चलचित्र निर्माणलाई बेलडाँगीकै परिवेशबाट जन्मिएको सिर्जनात्मक प्रयासका रूपमा हेर्न सकिन्छ। आफ्नै समुदायका पात्र, परिवेश र अनुभूतिलाई पर्दामा उतार्ने प्रयासले स्थानीय कथा र प्रतिभालाई पहिचान दिलाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

‘देश दुखेको बेला’ : आफ्नै कथा, आफ्नै कलाकार

विरेन मगरको कथा, पटकथा तथा निर्देशनमा तयार भएको चलचित्र ‘देश दुखेको बेला’ आगामी नोभेम्बर ३ देखि ६ (कात्तिक १७ देखि २०) सम्म बेलडाँगी थिएटरमा प्रदर्शन हुने भएको छ।

भुटानी शरणार्थी कला तथा दृश्य निर्माणको प्रस्तुति र एसएमसी बेलडाँगीको सहकार्यमा निर्माण भएको चलचित्र सेक्मुरी क्लबको निर्माण हो। चलचित्रमा जंगा मगर, भीम माया सुब्बा, जस बहादुर गुरुङ, गणेश धिमाललगायत कलाकारले अभिनय गरेका छन्।

यस चलचित्रको विशेषता यसको विषयवस्तु र निर्माण प्रक्रियासँग जोडिएको छ। बेलडाँगीको कथा बेलडाँगीकै कलाकारमार्फत प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिएको छ। यसले स्थानीय कलाकारलाई आफ्नो अनुभव र परिवेशमा आधारित सिर्जनामा सहभागी हुने अवसर दिएको छ।

चलचित्रको शीर्षक ‘देश दुखेको बेला’ ले पनि देश, विस्थापन र मानवीय पीडासँग जोडिएका प्रश्नतर्फ संकेत गर्छ। यद्यपि चलचित्रको कथावस्तु र पात्रहरूको विस्तृत विवरण प्रदर्शनपछि दर्शकले अझ नजिकबाट बुझ्न पाउनेछन्।

सिर्जनाबाट पहिचानको खोजीसम्म

शरणार्थी समुदायका अनुभवलाई साहित्य र चलचित्रमा अभिलेख गर्नु केवल मनोरञ्जन सिर्जना गर्नु होइन। यो आफ्नो इतिहास, भाषा, संस्कृति र पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म पुर्‍याउने माध्यम पनि हो।

बेलडाँगीमा हुर्किएका पुस्ताका लागि शिविरको जीवन व्यक्तिगत स्मृति मात्र होइन, सामूहिक इतिहास पनि हो। त्यहाँ बितेका बाल्यकाल, अस्थायी घर, सीमित अवसर र अनिश्चित भविष्यका बीच बनेका सम्बन्धहरूले समुदायको छुट्टै सामाजिक तथा सांस्कृतिक संसार निर्माण गरेका छन्।

त्यसैले विरेन मगरको ‘भुम्पा : एक अडान, अनेक प्रश्न’ जस्तो साहित्यिक कृति र ‘देश दुखेको बेला’ जस्तो चलचित्रलाई एउटै सिर्जनात्मक यात्राका फरक अभिव्यक्तिका रूपमा हेर्न सकिन्छ। एउटा माध्यमले शब्दमार्फत प्रश्न उठाउँछ भने अर्कोले दृश्य र पात्रमार्फत अनुभूति प्रस्तुत गर्छ।

बेलडाँगीका कथा बाहिरबाट लेखिने वा देखाइने विषय मात्र होइनन्; ती कथा भोगेका मानिस आफैँले सुनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। आफ्नै समुदायका लेखक, कलाकार र सिर्जनाकर्मीले आफ्नो परिवेशलाई अभिव्यक्त गर्दा त्यसमा अनुभवको प्रामाणिकता र आत्मीयता थपिन्छ।

विरेन मगरको साहित्यिक तथा चलचित्र यात्राले बेलडाँगीभित्र रहेका सिर्जनात्मक सम्भावनालाई उजागर गर्ने अवसर दिएको छ। ‘देश दुखेको बेला’ को प्रदर्शनसँगै बेलडाँगीको कथा फेरि एकपटक आफ्नै माटोबाट, आफ्नै कलाकारको आवाजमा दर्शकमाझ पुग्ने तयारीमा छ।

झुपडीको जीवनबाट उठेका कथा अब पुस्तकका पानामा मात्र सीमित छैनन्; ती चलचित्रको पर्दामा पनि आफ्नो ठाउँ खोज्दै छन्।