काठमाडौँ, कात्तिक १० गते । आजकल भाइरल ज्वरोका बिरामीको संख्या बढेको छ। यस सन्दर्भमा हामीले कन्सल्ट्यान्ट फेमिली फिजिसियन डा. विश्व राज दवाडीसँग कुराकानी गरेका छौँ । प्रस्तु्त छ, उहाँसँगको वार्तालापमा आधारित सामग्री :
परिवर्तनशील मौसम, विशेष गरी जाडोबाट वसन्त वा वर्षातको ऋतुमा प्रवेश गर्दा मौसमी फ्लू (भाइरल ज्वरो) एक सामान्य समस्याको रूपमा देखा पर्ने गर्छ। नेपालमा पनि मौसम फेरिने क्रमसँगै रुघाखोकी, ज्वरो र शरीर दुख्ने समस्याले हरेक घरलाई प्रभावित पार्ने गरेको छ। समयमै सतर्कता अपनाउन सके यसबाट छिटो छुटकारा पाउन सकिन्छ।
मौसमी फ्लूमा संलग्न मुख्य भाइरस
मौसमी फ्लू मुख्यतया इन्फ्लुएन्जा भाइरस मुख्यतः टाइप ‘ए’ र ‘बी’ का कारण फैलन्छ। यसबाहेक, राइनोभाइरस र एडिनोभाइरस परिवारका सामान्य भाइरसहरूले पनि यस्तो संक्रमण गराउँछन्। यी भाइरसहरू बिरामीले हाछ्युँ गर्दा वा खोक्दा हावामा फैलिने थोपा मार्फत वा संक्रमित व्यक्तिले छोएका वस्तुहरू छुँदा स्वस्थ मानिसमा छिटो सर्छन्।
प्रभावित हुने मुख्य उमेर समूह
यो संक्रमण जुनसुकै उमेरका मानिसलाई हुन सक्छ तर केही समूह यसबाट बढी जोखिममा हुन्छन् ।
५ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकामा यसको जोखिम उच्च रहन्छ । उनीहरूको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुने भएकाले संक्रमण छिटो हुन्छ।
६५ वर्ष वा सोभन्दा माथिका वृद्धवृद्धाको उमेर ढल्किँदै जाँदा रोग प्रतिरोधात्मक घट्ने र मधुमेह, मुटुरोग, दम जस्ता अन्य दीर्घ रोग हुने हुँदा फ्लूले छिटो गाँज्छ।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका व्यक्ति, गर्भवती महिला र क्यान्सर वा मृगौलाको उपचार गराइरहेका बिरामीलाई यसको जोखिम बढी हुन्छ ।
प्रमुख लक्षण
भाइरल ज्वरो वा मौसमी फ्लूका लक्षण अचानक देखिन थाल्छन् ।
-उच्च ज्वरो र शरीरमा काडा उठ्ने , काँप्ने वा जाडो महसुस हुने।
-टाउको दुख्ने र लगातार थकान वा अल्छीपन महसुस हुने।
-जोर्नी तथा मांसपेशीहरूमा कडा दुखाइ।
-सुख्खा खोकी, घाँटी खसखस गर्ने वा दुख्ने।
-नाक बन्द हुने वा पातलो पानी बग्ने र हाछ्युँ आउने।
कसैकसैलाई वान्ता हुने वा पखाला लाग्ने समस्या पनि हुन सक्छ।
बच्ने उपाय
मौसमी फ्लूबाट जोगिन केही सामान्य तर प्रभावकारी नियम पालना गर्नुपर्छ :
-बाहिर हिँड्दा वा भिडभाडमा जाँदा मास्कको नियमित प्रयोग गर्ने।
-साबुनपानीले बारम्बार हात धुने वा स्यानिटाइजर प्रयोग गर्ने।
-संक्रमित व्यक्ति वा रुघाखोकी लागेका मानिसबाट सुरक्षित दूरी कायम राख्ने।
-घरको झ्याल-ढोका खुला राखेर कोठामा ताजा हावा आवतजावत गराउने।
-रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन पोषिलो खाना, ताजा फलफूल र पर्याप्त मात्रामा पानी पिउने।
घरेलु उपचार
सामान्य लक्षण देखिँदा अस्पताल दौडिहाल्नुको सट्टा घरमै बसेर यसो गर्न सकिन्छ :
आरामः शरीरलाई पूर्ण विश्राम दिनुहोस् ताकि शरीरले भाइरसविरुद्ध लड्ने ऊर्जा पाओस्।
झोलयुक्त पदार्थः तातो पानी, झोलिलो सुप, र नरिवल पानी प्रशस्त पिउने। यसले शरीरमा पानीको कमी हुन दिँदैन।
बाफ लिने : तातो पानीले बाफ लिँदा नाक बन्द भएको खुल्छ र घाँटीलाई राहत मिल्छ।
नुनपानीले कुल्ला गर्नोस्: मनतातो पानीमा नुन मिसाएर दिनमा २-३ पटक कुल्ला गर्दा घाँटीको खसखस र दुखाइ कम हुन्छ।
औषधिको प्रयोग
सामान्य लक्षणका लागि चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सनबिना लिन सकिने औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।
ज्वरो र शरीर दुख्खा प्यारासिटामोल सुरक्षित मानिन्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना जथाभावी एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्नु हुँदैन, किनभने भाइरस विरुद्ध एन्टिबायोटिकले काम गर्दैन।
रुघा र नाक बन्द भएमा चिकित्सक वा नजिकको फार्मेसीको सल्लाहमा सामान्य एन्टी एलर्जी औषधि लिन सकिन्छ।
डाक्टरलाई कहिले भेट्ने ?
सामान्यतया मौसमी फ्लू ५ देखि ७ दिनभित्र आफैँ निको हुन्छ। तर निम्न अवस्थाहरू देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ :
– ज्वरो १०३ डिग्री फारेनहाइटभन्दा बढी पुगेको र ५-७ दिनसम्म पनि नघटेको।
– श्वास फेर्न गाह्रो हुने वा छाती दुख्ने समस्या देखिएमा।
– ओठ वा नङ निलो हुन थालेमा।
- धेरै चक्कर लाग्ने वा बेहोश हुने जस्तो महसुस भएमा।
मौसम परिवर्तनको यस समयमा सचेत र सावधानी अपनाएर हामी मौसमी फ्लूलगयत अन्य भाइरल संक्रमणबाट सुरक्षित रहन सक्छौँ ।
